In dit seizoen is volgens haar voor het eerst een goede start van de waterteelt gerealiseerd. Daardoor staat het gewas mooi dicht op de borden, waardoor de gewastemperatuur minder hoog oploopt. Samen met de voorbeworteling en voorselectie van goed uitgelopen knollen levert dat een goed resultaat op. Het waterbed staat eerder in bloei dan de andere systemen (zie foto, gemaakt op 4 augustus). Of dat ook tot een hogere opbrengst en taklengte leidt, zal binnenkort duidelijk worden.

Minder uitval in waterteelt
Hoewel vaak gedacht wordt dat een waterteelt gevoeliger is voor plagen en ziekte, is er in de huidige teelt tot nu toe aanzienlijk minder uitval op het waterbed dan in de andere systemen (2% uitval ten opzichte van 7% gemiddeld). Het voorselecteren van de voorbewortelde knollen speelt daar mogelijk een rol bij. Komende winter wordt in een nieuwe teeltronde gekeken of dit positieve resultaat zich herhaalt. “De grote stappen die de afgelopen jaren zijn gezet, laten zien dat een freesiateelt op water een interessant alternatief kan zijn voor de grondgebonden teelt”, aldus Brandsma-Razzon.

Minder stomen
In de Demokas 2030 zijn acht bedden ingericht met verschillende teeltsystemen voor freesia. Doel is tot een fossielvrije en emissiearme teelt te komen met duurzame gewasbescherming. In de praktijk vindt de teelt van freesia nog in de volle grond plaats. Na elke teeltronde stomen telers de bodem om plagen en ziekten te verminderen. Stomen is echter een energie-intensief proces dat een fossielvrije teelt in de weg staat. Bovendien is dit een flinke kostenpost voor telers. Door het substraatvolume te verminderen, gaat het energieverbruik voor stomen omlaag. In het onderzoek wordt gekeken of een teelt met een lager substraatvolume mogelijk is zonder aan productkwaliteit te verliezen. 

Lager substraatvolume
De meest vergaande reductie van substraatvolume is te behalen met een waterteelt. Dit reduceert het substraatvolume tot vrijwel nul en opent bovendien de deur naar verdere automatisering van het teeltproces. Een voordeel van een teelt op water, is dat de planten buiten de teeltkas voorgetrokken en geselecteerd kunnen worden. Zo gaan alleen de sterkste planten het teeltproces in, wat leidt tot een gezonder en homogener gewas.

Enkele jaren geleden leek freesiateelt op water nog ondenkbaar. Ook bij WUR in Bleiswijk verliepen de eerste teeltrondes weinig succesvol. Vooral de gevoeligheid van de knol voor water bleek een uitdaging. Zodra de knol te nat wordt, neemt het risico op rot toe. Daarom moet er altijd een minimale afstand van de knol tot het water zijn.

Speciale drijvers
De freesia heeft een koudeperiode nodig voor de bloeminitiatie en bloemaanleg, wat mogelijk wordt gemaakt door koelslangen naast de knol. Traditionele drijvers zijn daardoor niet bruikbaar. In de waterteelt liggen daarom, bovenop het koelsysteem, speciaal ontworpen drijvers. Deze warmen bij veel instraling snel op, waardoor het gebruik van isolatiemateriaal nodig is om de juiste knoltemperatuur te behouden. In het begin verliep de overgang van vegetatief naar generatief op het waterbed daardoor wat trager dan bij de andere teeltsystemen. Ook waren er open plekken in het gewas vanwege technische problemen met het ontwerp, waardoor de borden opwarmden. Waarschijnlijk is daardoor de bloei vertraagd. Desondanks is een goede start gemaakt met de teelt op water.

Dit project wordt gefinancierd door het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en Glastuinbouw Nederland in het kader van het onderzoeksprogramma Kas als Energiebron. De drijvers voor het waterbed zijn geleverd door Meteor Systems. 

Tekst: Danja Brandsma-Razzon