‘Tomaten hebben vooral rood en blauw licht nodig’

Nu de dagen korter en donkerder worden, kun je boven kassen weleens een lichtgloed zien. Hoe zit dat eigenlijk met dat vaak roze licht? Waarom is dat nodig in de kassen? En hoe is die roze kleur te verklaren? We vroegen het aan Cees Maan. Hij is teeltmanager bij tomatenkwekerij Young Grow in ’s-Gravenzande. “Tomatenplanten hebben vooral rood en blauw licht nodig”, zo licht hij een tipje van de sluier op.

Tomatenkwekerij Young Grow telt zeven locaties die je op Voorne-Putten vindt en in het Westland. Wij spreken met Cees Maan op de vestiging in ’s-Gravenzande. Als teeltmanager weet hij precies hoe je tomaten moet telen én hij kan uitleggen waarom daar soms extra licht voor nodig is. Als we ’s ochtends bij hem het bedrijf binnenkomen, branden boven in de kas ledlampen die rood licht verspreiden. Buiten is het droog, met hier en daar een wolk aan de lucht, zo is te zien als je door het glazen dak omhoogkijkt. We leggen Cees onze vragen voor over het licht in de kassen.  

Soms zie je in deze periode van het jaar veel licht branden in kassen. Vooral ’s middags bij donker weer, maar ook ’s nachts en in de ochtend valt dat op. Waar is dat licht voor nodig? 
“Als je in een kas alleen gebruikmaakt van zonlicht voor het telen van tomaten, kun je vanaf april tot en met november tomaten plukken. In de vier wintermaanden daarna is er te weinig daglicht om de tomaten te laten groeien. Vandaar dat je vroeger ’s winters geen Nederlandse tomaten in de winkelschappen zag. Omdat consumenten dat wel graag wilden, zijn veel tomatentelers rond het jaar 2000 voor het eerst begonnen met het belichten van hun gewas. Tegenwoordig hangen in zeker één derde van alle tomatenkassen lampen voor de belichting. Het zonlicht dat de plant overdag tekortkomt door de kortere en donkere dagen, compenseren we met lamplicht.” 

Zijn die lampen 24 uur per dag aan?
“Nee, een tomatenplant heeft dagelijks namelijk zes à zeven uur donker nodig. Dat heeft te maken met de fotosynthese. Dat is het proces waarbij een plant via zijn bladeren energie uit zon- en lamplicht omzet in moleculen met energie. Daarbij komt ook zuurstof vrij. In het donker gebruikt de plant die energie om uit water en CO2 suikers te maken. Die suikers zet de plant om in onder meer zetmeel en eiwitten die nodig zijn voor de groei van de plant, nieuw blad, wortels en de ontwikkeling van vruchten.” 

Hoeveel uur per dag staan de lampen dan aan?
“De belichtingsduur bouwen we op. Naarmate de tomatenplant groter wordt, heeft hij meer licht nodig. De planten die je nu ziet, zijn rond 1 oktober gepoot. Zodra er bloemetjes aan de plant komen, groeien deze uit tot tomaten. Dat duurt acht tot negen weken. In de derde week van oktober zijn we overdag begonnen met enkele uren licht te geven. Dat is nu opgebouwd van ’s ochtends zes tot ’s avonds zes. In de komende weken breiden we dat verder uit naar zo’n zeventien uur licht per dag. In november, als de planten op hun grootst zijn, branden de lampen uiteindelijk ook ’s nachts.” 

’s Nachts moet het toch donker zijn, dat is toch beter voor de natuur?
“Dat klopt. Daarom zijn er ook wettelijke regels voor het toepassen van belichting. Daarmee voorkom je dat lichtuitstraling hinder veroorzaakt voor omwonenden en de natuur. Die regels zijn afhankelijk van hoe sterk de lampen zijn. Bij een hoge belichtingssterkte mag er van zon-onder tot zon-op bijna geen lichtuitstraling zijn (maximaal 2%). Bij minder belichting mag er in september en oktober van een half uur na zon-onder tot 02.00 uur bijna geen lichtuitstoot zijn vanuit de kas. De lampen staan bij ons dan standaard uit. Dat is ook geen enkel probleem omdat een tomatenplant zes tot zeven uur in het donker moet staan. Vanaf november gaan bij ons vanaf middernacht de lampen aan. Langs de gevels van de kas en boven in de kas gaan er dan automatisch schermen dicht, zodat ervan buitenaf geen licht te zien is. De schermen die boven in de kas hangen, mag je dan volgens de landelijke regels tot aan zonsopgang eventueel op een kiertje zetten, waarbij er maximaal 26% lichtuitstraling mag zijn. De gedachte daarachter is dat de meeste mensen daar geen last van zullen hebben omdat ze dan slapen. Door dat kiertje kunnen dan warmte en vocht ontsnappen zodat het klimaat voor de planten in de kas goed blijft. Afhankelijk van de gemeente kan die regels strenger tot maximaal 2% zijn. In onze tomatenteelt kan het bovenscherm in de winter ’s nachts helemaal dicht blijven, zodat er geen lichtuitstraling is. Alleen bij uitzonderlijk warme winternachten, als het buiten warmer is dan 13 à 14o C, zetten we de schermen op een heel klein kiertje. Van buitenaf kun je ’s nachts dan wat licht boven de kas zien.” 

Krijgen jullie weleens klachten over lichthinder? 
“Nee, eigenlijk niet. Het is weleens gebeurd dat een omwonende ons belde en doorgaf dat een gevelscherm niet helemaal dicht was, waardoor er licht naar buiten kwam. Er was toen sprake van een technische storing, dat kan natuurlijk gebeuren. We hebben dat toen snel verholpen, want je wilt natuurlijk geen hinder veroorzaken bij omwonenden.” 

Als er licht uit kassen komt, lijkt dat vaak roze. Hoe komt dat? 
“Die roze lichtgloed boven kassen wordt veroorzaakt door de ledlampen die steeds meer telers voor hun belichting gebruiken. Ledlampen geven vaak rood, blauw en groen licht wat je dan als roze ziet. Overigens maakt het heel veel uit of het bewolkt is of niet. Als het onbewolkt is, straalt het licht vrij de hemel in en zie je daar nauwelijks iets van. Is het echter bewolkt, dan weerkaatst het licht in de wolken. Dan kun je in deze periode van het jaar dus ’s nachts weleens licht boven kassen zien.” 

Waarom gebruiken jullie ledlampen? 
“Ten eerste omdat ledlampen energiezuinig zijn. Vroeger gebruikten we lampen die geel licht gaven. Dat zag er wat natuurlijker uit. Vergeleken met die oude lampen heb je met ledlampen bij eenzelfde stroomverbruik 30 tot 40% meer lichtopbrengst. Dat is veel energie-efficiënter. Led heeft echter nóg een voordeel. In tegenstelling tot het gele licht van de oude lampen kun je met led verschillende kleuren licht geven. Voor de tomatenplant zijn rood en blauw de belangrijkste kleuren. Daar groeit de plant het beste mee. Het licht van onze ledlampen bestaat daarom standaard voor 90% uit rood licht, 5% blauw en 5% groen. Op dit moment van de dag geven we alleen rood licht omdat er voldoende zonlicht is. Komt er een wolk voor de zon, dan doen we er wat blauw en groen licht bij. Dat regelt onze klimaatcomputer automatisch. De intensiteit van het licht kunnen we afstemmen op de hoeveelheid zonlicht die er is doordat je ledlicht kunt dimmen. Dat is het derde voordeel van led.” 

Heeft ledlicht ook nadelen? 
“Als je op donkere dagen alleen rood en blauw licht geeft in de kas, dan ziet het menselijk oog bepaalde kleuren niet meer zo goed. Uit onderzoek bij de introductie van de eerste ledlampen bleek dat je in de kas bijvoorbeeld niet meer goed zag hoe de tomaat van groen naar rood verkleurt. En dat is juist essentieel om te kunnen bepalen of een tomaat rijp genoeg is om te plukken. Onderzoekers hebben toen ontdekt dat je wél kleuren kunt onderscheiden als je er 5% groen licht bij doet. Sindsdien geven tomatentelers er dus groen licht bij. Daarnaast hebben we in onze kassen allerlei nuttige insecten vliegen. Zo gebruiken we hommels voor de bestuiving van de bloemen zodat er tomaten uit kunnen groeien. En tegen een schadelijk insect zoals de witte vlieg zetten we hun natuurlijke vijand in: de sluipwesp. We zijn erachter gekomen dat deze nuttige insecten gelukkig geen last hebben van ledlicht. Veel belangrijker voor hen is de temperatuur in de kas, die moet minimaal 20o C blijven.” 

Quincy von Bannisseht

Glastuinbouw Nederland - © 2026